Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim

POSTANOWIENIE

Dnia 26 listopada 2025 r.

Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Elżbieta Niebutkowska

Protokolant: straszy sekretarz sądowy R. G.

po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. w Ostrowcu Świętokrzyskim

na rozprawie

sprawy z wniosku P. S. (1)

z udziałem S. T., P. S. (2), A. B., R. M., G. K., T. M., A. S. (1) i D. S.

o zasiedzenie własności nieruchomości

postanawia:

1.  oddalić wniosek;

2.  stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

sędzia Elżbieta Niebutkowska

Sygn. akt I Ns 597/22

UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 czerwca 2022 roku P. S. (1) domagał się stwierdzenia z dniem (...) roku nabycia przez niego w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w K. przy ul. (...) składającej się z działki oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) o pow. (...) ha, wydzielonej z nieruchomości położonej w K. składającej się z działki oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), dla której prowadzony był zbiór dokumentów nr (...).

W uzasadnieniu żądania wskazał, że w dniu 2 czerwca 1967 roku M. S. (1) darowała na rzecz swojego syna H. S. i jego żony C. S. plac położony we wsi (...) o obszarze (...) ara. Nieruchomość ta na planie uzyskała numer (...) – co wynika ze zbioru dokumentów nr (...). H. S. zmarł dnia (...)roku, a C. S. – dnia (...) roku. Ich jedynym spadkobiercą jest syn P. S. (1), co wynika z postanowień o stwierdzeniu nabycia spadków. Nieruchomość została podzielona na dwie części: jedną, użytkowaną przez H. i C. małż. S., którzy posadowili na niej dom, budynki gospodarcze i mieszkali tam do śmierci, a po nich nieruchomość przejął ich syn P. S. (1), który do dnia dzisiejszego tam zamieszkuje, użytkuje tę nieruchomość i traktuje, jak swoją własność, oraz drugą, która pozostawała w posiadaniu drugiego syna H. i C. małż. S. - R. (...) i jego żony J. S., a po ich śmierci w posiadaniu ich spadkobierczyń: A. B. i R. M. (wniosek wraz z uzasadnieniem k. 3-5).

Uczestniczka A. B. wniosła o oddalenie wniosku podnosząc, że wnioskodawca nie spełnił ustawowych warunków do zasiedzenia, czyli nie posiadał nieruchomości nieprzerwanie jako posiadacz samoistny przez okres 30 lat. Zakwestionowała dołączoną do wniosku mapę do celów zasiedzenia oraz wskazała, że uczestnikiem winien być brat H. i R. W. S. (odpowiedź na wniosek k. 48-49).

G. K. w odpowiedzi na wniosek nie sprzeciwiła się wnioskowi pod warunkiem, że „nie spowoduje to zajętości drogi gminnej oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki (...) położonej w obrębie (...) (...)” (odpowiedź na wniosek k. 51).

Uczestnicy: S. T. i T. M., wezwani do wzięcia udziału w sprawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2023 roku (k.102v), nie zajęli stanowiska w sprawie.

Uczestnicy A. S. (1) i P. S. (2) wezwani do wzięcia udziału w sprawie postanowieniem z dnia 11 września 2023 roku (k.147), przyłączyli się do wniosku (k. 193v).

Uczestniczka D. S., wezwana do wzięcia udziału w sprawie postanowieniem z dnia 07 lipca 2025 roku (k.210), nie zajęła stanowiska w sprawie.

W wyniku dokonanych ogłoszeń o toczącym się postępowaniu (k. 198), nie zgłosiły się osoby zainteresowane udziałem w sprawie i wynikiem rozstrzygnięcia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W umowie darowizny zawartej dnia (...) roku w Państwowym Biurze Notarialnym w O. przed notariuszem S. G. za numerem Rep. A (...) M. S. (1), córka J. i M., wdowa, oświadczyła, że jest właścicielką placu położonego we wsi (...), gmina (...), powiatu (...), o obszarze (...) m ^{( 2)} nabytego przed wojną na mocy aktu notarialnego od G. K. i powołała się na okazane notariuszowi zaświadczenie wydane przez G.R.N. w K. dnia 30 maja 1967 roku nr (...) oraz okazany plan wydany przez Powiatowe Biuro Geodezji i (...) w O. z dnia (...) roku za numerem (...). M. S. (1) oświadczyła ponadto, że akt notarialny, na który się powołuje, zaginął w czasie wojny oraz, że działka jest niezabudowana, nie ma też urządzonej księgi wieczystej, ani zbioru dokumentów. Następnie M. S. (1) darowała synowi H. i synowej C. małż. S. opisaną działkę. H. S. i C. S. z domu Z. zawarli związek małżeński w dniu (...) roku (kopia aktu notarialnego k. 11-12, odpis skrócony aktu małżeństwa k. 23, dokumenty zawarte w Zbiorze dokumentów Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim k.121-131).

Nabywcy nieruchomości, H. i C. małż. S., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 22 listopada 1967 roku, założyli dla nabytej nieruchomości, stanowiącej działkę budowlaną o obszarze (...) ^{( )} oznaczoną na planie numerem (...) Zbiór dokumentów o numerze (...). Do Zbioru dokumentów złożyli opisany plan oraz akt notarialny z dnia 22 czerwca 1967 roku sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w O. przed notariuszem S. G. za numerem Rep. A (...). W Zbiorze dokumentów znajduje się też zaświadczenie wydane przez Biuro Gromadzkiej Rady Narodowej w K., z którego wynika, że M. S. (1), zamieszkała w K. P., jest właścicielką placu o powierzchni (...) ^{( )} oznaczonego na planie numerem (...), położonego w K. P. nr (...), bliżej przedstawionego na planie sporządzonym w (...) roku przez inż. geodetę H. Ł.. Dalej wskazano w zaświadczeniu, że plac ten został nabyty przed wojną z gruntów gromadzkich od gminy w K.. Postanowieniem notariusza S. G. z Państwowego Biura Notarialnego w O. z dnia 26 czerwca 1967 roku Nr (...) (k. 125) dla nieruchomości położonej we wsi (...), gmina K., powiat O., stanowiącej działkę budowlaną obszaru (...) metrów kwadratowych, oznaczoną na załączonym do wniosku planie numerem (...) urządzono zbiór dokumentów, który oznaczono numerem (...) oraz złożono do tego zbioru określone w tym postanowieniu dokumenty:

- wypis umowy darowizny sporządzonej w Państwowym Biurze Notarialnym w O. dnia 22 czerwca 1967 roku Nr Rep (...),

- zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 30 maja 1967 roku, Nr (...)

- plan wydany przez Powiatowe Biuro Geodezji w O. z dnia 06 czerwca 1967 roku za numerem (...).

H. i C. S. do założonego zbioru dokumentów dołączyli również zaświadczenie wydane przez Bank (...) Oddział w S., który zaświadczał, że w ramach pomocy państwa dla budownictwa mieszkaniowego ze środków własnych ludności małżonkom S. został udzielony kredyt w kwocie 40 000 zł na budowę domu jednorodzinnego na nieruchomości znajdującej się w K. P., dla której został założony zbiór dokumentów nr (...), który zostanie spłacony w okresie 25 lat. Postanowieniem z dnia 30 listopada 1967 roku wydanym przez notariusza J. K. z Państwowego Biura Notarialnego w O. wniosek z dnia 22 listopada 1967 roku wraz z zaświadczeniem Banku (...) oraz dowodem wpłaty kwoty 723 zł zostały złożone do Zbioru dokumentów. Wpisana na podstawie tego wniosku hipoteka została wykreślona postanowieniem notariusza L. K. z Państwowego Biura Notarialnego w O. z dnia 30 stycznia 1985 roku

(wyciąg ze zbioru dokumentów k. 13, dokumenty zawarte w Zbiorze dokumentów Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim k.121-131).

Decyzją z dnia 23 kwietnia 1992 roku, nr GA (...), w operacie ewidencji gruntów miasta K. zostały wprowadzone zmiany polegające na tym, że do pozycji rej. nr (...) figurującej na rzecz władającego gruntem o powierzchni (...) ha R. S., syna W., została dopisana jego żona J. S., córka S. oraz współwładający H. S., syn W. i jego żona C. S., córka P.. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że stan władania został ustalony w latach 1966-68 i nie jest zgodny z aktualnym stanem faktycznym. Na podstawie zeznań stron oraz dokumentów załączonych w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że działkę w roku (...) otrzymała pani M. K., tj. babka H. S. i R. S., na mocy umowy dzierżawy bezterminowej od wójta G. K. z dnia 13 lutego (...) roku pod budowę budynku mieszkalnego. Po śmierci dzierżawcy działkę tę objęła we władanie córka – M. S. (1), tj. matka H. S. i R. S.. W (...) roku na działce tej wybudowali się R. i J. małż. S., a następnie po rozebraniu starego domu w (...) roku do budynku dobudował się brat H. S. z żoną C., a więc w czasie ustalania stanu władania działką numer (...) o powierzchni (...) ha faktycznie władali nią H. S. i R. S. wraz z małżonkami ( decyzja wraz z postanowieniem o sprostowaniu i zawiadomieniem o wprowadzeniu zmian w ewidencji gruntów k. 97).

W wyniku dokonanych zmian, w Starostwie Powiatowym w O. prowadzony jest rejestr gruntów dla działki oznaczonej numerem geodezyjnym (...) o powierzchni (...) ha położonej w K. przy ul. (...), gdzie jako posiadacze samoistni wpisani byli: H. i C. małż. S. do ½ części oraz R. i J. małż. S. do ½ części, a aktualnie jako posiadacze samoistni wpisani się: H. S. do ¼ części, P. S. (1) do ¼ części oraz R. i J. małż. S. do ½ części ( wypis z rejestru gruntów z 16 lipca 2012 roku k. 24, z dnia 21 lipca 2023 roku k. 132, wyrys z mapy ewidencyjnej k. 133).

Starostwo Powiatowe w O. nie posiada dokumentów potwierdzających własność jakichkolwiek osób fizycznych, czy prawnych, w stosunku do działki nr (...) (pismo k. 138).

Na podstawie umowy zawartej dnia (...) roku pomiędzy pełnomocnikami miasta K. działającymi w imieniu i na jego rzecz, a M. primo voto S. secundo voto K., została zawarta umowa, na podstawie której pełnomocnicy miasta wydzierżawili M. K. plac pod budowę domu na P. w ilości 30 łokci kwadratowych za sumę 15 000 marek na okres od 13 lutego (...) roku do 13 lutego 1924 roku oraz ustalono, że po tej dacie dzierżawa będzie określana wspólnie między pełnomocnikami miasta K., a dzierżawczynią. Wskazano też, że dzierżawa jest bezterminowa, a M. K. ma prawo korzystać całkowicie z opisanych w umowie łokci ziemi (kopia umowy k. 192).

W wyniku przeprowadzonych prac geodezyjnych, geodeta uprawniony M. S. (2) dokonał podziału geodezyjnego działki nr (...) o powierzchni (...) ha w ten sposób, że podzielił ją na działki oznaczone numerami (...) o powierzchni (...) ha i (...) o powierzchni (...) ha, tj. o łącznej powierzchni (...) ha. Różnica w powierzchni działki ewidencyjnej (...), a sumą powierzchni działek nr (...) powstałych po podziale wynikła na skutek analitycznego obliczenia powierzchni działek w ustalonych granicach. Geodeta uprawniony M. S. (2) ustalił granice na podstawie istniejącego stanu, na podstawie ewidencji gruntów oraz według ustaleń dokonanych na gruncie w dniu 24 czerwca 2014 roku. W wyniku przeprowadzonych prac w dniu 24 czerwca 2014 roku sporządził mapę do celów zasiedzenia, która w dniu (...) roku została przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego w Starostwie Powiatowym w O. za numerem (...) Działka nr (...) o powierzchni (...) ha zawiera się w granicach oznaczonych na mapie punktami granicznymi: (...) i odpowiada działce oznaczonej numerem (...) opisanej w umowie darowizny zawartej dnia 22 czerwca 1967 roku w Państwowym Biurze Notarialnym w O. przed notariuszem S. G. za numerem Rep. A (...) oraz pokazanej na planie wydanym przez Powiatowe Biuro Geodezji i (...) w O. z dnia 06 czerwca 1967 roku za numerem (...) (mapa do celów zasiedzenia sporządzona dnia 24 czerwca 2014 roku przyjęta do powiatowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dnia (...) roku za numerem (...) k. 15).

H. S. zmarł dnia (...) roku i spadek po nim nabyła żona C. S. oraz syn P. S. (1) po ½ części każde z nich (kopia postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowcu Św. z dnia (...) roku w sprawie sygn. akt (...) k. 13v, oryginał w dołączonych aktach (...)). C. S. zmarła dnia (...) roku i spadek po niej nabył syn P. S. (1) w całości. P. S. (1) w dniu (...) zawarł związek małżeński z D. S. (kopia postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowcu Św. z dnia 28 sierpnia 2014 roku w sprawie sygn. akt (...) k. 14, oryginał w dołączonych aktach (...), odpis skrócony aktu małżeństwa k. 223).

Działka oznaczona numerem geodezyjnym (...) o powierzchni (...) ha przylega bezpośrednio do działki oznaczonej numerem (...) o powierzchni (...) ha. Granica między działkami przebiega po murach budynków znajdujących się na obydwóch działkach. Na działce numer (...), będącej w posiadaniu H. i C. małż. S., a po nich syna P. S. (1), znajdują się trzy, połączone ze sobą budynki mieszkalne. Obecnie w domu mieszkalnym na działce nr (...) zamieszkuje córka P. S. (1) A. S. (1) wraz z rodziną, bowiem P. S. (1) wraz z żoną D. około 15 lat temu wyprowadzili się do O.. Z kolei na działce numer (...) znajduje budynek mieszkalny i budynek wykorzystywany jako komórka, będące w posiadaniu R. i J. maż. S., a po nich ich śmierci w 2014 i 2015 roku, ich córek: A. B. i R. M., przy czym żadna z nich aktualnie nie zamieszkuje w wybudowanym przez rodziców domu, dom od 2015 roku stoi niezamieszkany (mapa do celów zasiedzenia sporządzona dnia 24 czerwca 2014 roku przyjęta do powiatowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dnia (...) roku za numerem (...) k. 15).

Budynki na działce sprzed jej geodezyjnego podziału, tj. na działce nr (...) stawiała M. S. (1), matka R. i H. rodz. S.. M. S. (1) miała jeszcze jednego syna – W. S.. Budynek mieszkalny postawiony przez M. S. (1) usytuowany był od strony ulicy (...), na części działki obecnie wydzielonej jako działka nr (...) będąca w posiadaniu R. i J. małż. S.. Dom był drewniany, składał się z trzech pomieszczeń. Był to dom rodzinny rodziny S., w którym zamieszkiwała M. S. (1) i jej synowie. Po tym, jak M. S. (1) wyraziła synowi zgodę na rozebranie części tego domu, po jego rozebraniu, R. i J. małż. S. prostopadle do ulicy wybudowali nowy budynek mieszkalny, w którym zamieszkali. Było to koło 1955 roku. Następnie w latach sześćdziesiątych drugi syn M. H. S. wraz z żoną C., za zgodą M. S. (1), przy pomocy jej i brata W. S., rozebrali drugą część starego, drewnianego domu i na drugiej części działki, obecnie wydzielonej jako działka nr (...) wybudowali własny budynek mieszkalny, poprzez „dostawienie” go do budynku zajmowanego przez R. i J. małż. S.. W tym czasie do rodzinny opuścił W. S. i wyjechał poza O.. W tym też czasie został sporządzony opisany akt notarialny z dnia 22 czerwca 1967 roku, na podstawie którego M. S. (1), darowała synowi H. i synowej C. małż. S. działkę składającą się z placu położonego we wsi (...) o obszarze (...) m ^{( 2)}.

M. S. (1) zmarła (...) roku. Nie zostało przeprowadzone po niej postępowanie spadkowe (notatka urzędowa k. 137). Dom postawiony przez H. i C. S. jest częściowo murowany, częściowo drewniany, dach jest pokryty blachą. W środku są trzy pokoje, jeden bardzo duży i dwa mniejsze oraz kuchnia i łazienka. Od ulicy (...) nieruchomość jest ogrodzona, a od strony północnej ogrodzenie stanowi mur. Aktualnie w budynku mieszkalnym zlokalizowanym na działce nr (...) zamieszkuje córka P. A. S. wraz z rodziną. P. S. (1) wraz z żoną D. S. około 15 lat temu wyprowadzili się z tego domu i zamieszkali w O.. A. S. (1) wykonała w środku niezbędne remonty, a na zewnątrz zmieniła ogrodzenie, ułożyła kostkę brukową, dobudowała pomieszczenia (wyjaśnienia P. S. (1) k. 99v-100, wyjaśnienia A. B. k.100-101v, zeznania świadka A. T. k. 101v-102v, pismo k.111).

Stan faktyczny niniejszej sprawy sąd ustalił na podstawie wymienionych dokumentów, także złożonych w formie kserokopii, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony, a sąd nie znalazł podstaw by odmówić im tego przymiotu. Sąd oparł się na zeznaniach przesłuchanego świadka A. T., uznając je za wiarygodne. Ponadto stan faktyczny w szerokim zakresie pozostawał bezsporny pomiędzy uczestnikami. Spór sprowadzał się bowiem do ustalenia, czy M. S. (1), stawająca do umowy darowizny objętej aktem notarialnym z dnia 22 czerwca 1967 roku, była właścicielką darowanej H. i C. małż. S. nieruchomości.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią przepisu art. 172 § 1 k.c. Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie).

§ 2. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Zasiedzenie jest – obok przemilczenia, przedawnienia i terminów zawitych (prekluzji) – jedną z postaci dawności. Instytucje objęte tym pojęciem wiążą powstanie skutków prawnych z upływem czasu. Zasiedzenie własności nieruchomości prowadzi do nabycia prawa podmiotowego o charakterze bezwzględnym przez podmiot dotychczas nieuprawniony. W konsekwencji postanowienie o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie nie może zastępować braku tytułu własności, którym właściciel uprzednio dysponował, a który np. zagubił. Podobnie spadkobierca właściciela nieruchomości może co najwyżej nabyć przez zasiedzenie udział we współwłasności ponad swój udział, który nabył z tytułu dziedziczenia. Stanowisko to należy uznać za utrwalone zarówno w judykaturze, jak i doktrynie

Podobna sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Analiza przedstawionych sądowi dokumentów wskazuje bowiem, że rodzicom wnioskodawcy P. S. (1), H. i C. małż. S. przysługiwał tytuł własności do nieruchomości objętej wnioskiem, a składającej się z działki oznaczonej numerem geodezyjnym (...) o powierzchni (...) ha. Z kolei wnioskodawca P. S. (1), który wnosił o stwierdzenie nabycia własności tej nieruchomości w drodze zasiedzenia z dniem (...) roku na swoją rzecz – jest jedynym spadkobiercą (...) małż. S..

Przede wszystkim należy więc wskazać, że H. i C. małż. S., czyli nabywcy nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z dnia 22 czerwca 1967 roku zawartego w Państwowym Biurze Notarialnym w O. przed notariuszem S. G. za numerem Rep. A (...), założyli dla nabytej nieruchomości, stanowiącej działkę budowlaną o obszarze 2 art. 66m ² oznaczoną na planie numerem (...) Zbiór dokumentów o numerze (...).

Podstawą do założenia zbioru dokumentów i złożenia do niego m.in. aktu notarialnego z 22 czerwca 1967 roku były między innymi przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 roku Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. z 1946 roku, Nr 57, poz. 321). Jego art. LVII § 1 stanowił, że dla nieruchomości, które nie mają urządzonych ksiąg wieczystych albo których księgi zaginęły lub uległy zniszczeniu, będą aż do chwili założenia ksiąg prowadzone we właściwych sądach zbiory dokumentów przeznaczone do składania wniosków i dokumentów dotyczących tych nieruchomości. W przeciwieństwie do obecnie obowiązującego art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, zwanej dalej u.k.w.h. (t.j. Dz.U. z 2025 roku, poz. 341), który zawęża możliwość składania nowych dokumentów do istniejących zbiorów do dokumentów dotyczących ograniczonych praw rzeczowych i ograniczeń w rozporządzaniu tymi nieruchomościami (zatem wyłącza dokumenty własnościowe, bo takie powinny być podstawą do założenia księgi wieczystej), ówcześnie obowiązujący art. LVII w/w dekretu nie zawierał takiego zawężenia, co umożliwiało składanie do zbioru dokumentów także dokumentów własnościowych (wskazujących na nabycie własności nieruchomości, także pochodne). W stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece zbiory dokumentów odgrywały większe znaczenie niż obecnie, a o tym, czy w oparciu o dokument własnościowy (dotyczący nabycia własności) zakładano księgę wieczystą, czy zbiór dokumentów, decydował zakres wniosku (ksiąg wieczystych nie zakładano bowiem z urzędu), a nie treść tego dokumentu własnościowego. O w praktyce równorzędnym charakterze zbioru dokumentów i księgi wieczystej (za wyjątkiem zagadnienia rękojmi, o czym niżej oraz niektórych praw wymienionych w art. LX tego dekretu), świadczy regulacja art. LVIII dekretu, zgodnie z którą w przypadkach, gdy przepisy obowiązujące przewidują wpis do księgi wieczystej, osoba, która w razie istnienia księgi byłaby uprawniona do złożenia wniosku o wpis, może złożyć we właściwym sądzie odpowiednie dokumenty wraz z wnioskiem o złożenie ich do zbioru dokumentów (§ 1). Co więcej, do postępowania w przedmiocie wniosku o złożenie dokumentów do zbioru dokumentów stosowało się odpowiednio przepisy prawa o księgach wieczystych (§ 2). Szczególnego podkreślenia wymaga regulacja art. LIX tego dekretu, zgodnie z którą złożenie dokumentów do zbioru na podstawie postanowienia sądu ma wszelkie skutki wpisu w księdze wieczystej, wyjąwszy skutki przewidziane w przepisach dotyczących rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Potwierdzeniem takiego charakteru zbiorów dokumentów w stanie prawnym obowiązującym do 1982 roku jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 1946 roku o urządzeniu i prowadzeniu zbioru dokumentów oraz postępowaniu w przedmiocie składania dokumentów (Dz.U. z 1946 roku, Nr 66, poz. 368). Z jego §15 wynikało, że sąd zarządzi złożenie do zbioru, gdy przedstawione dokumenty uzasadniają wpis do księgi wieczystej. Oznacza to, że wymogi złożenia dokumentów do zbioru były takie same jak do założenia księgi wieczystej i dokonania w niej stosownego wpisu (co dotyczy także wpisu własnościowego). O tym, że w praktyce zbiory dokumentów były zrównane z księgami wieczystymi jeśli chodzi o dokumentowanie tytułu własności nieruchomości, świadczy też ustawa z dnia 13 lipca 1957 roku o zabezpieczeniu pożyczek na finansowanie budownictwa mieszkaniowego (Dz.U. z 1957 roku, Nr 39, poz. 175). W oparciu o zapisy tej ustawy były złożone do przedmiotowego zbioru dokumentów dokumenty związane z zaciągnięciem przez H. i C. małż. S. kredytu na budowę domu, a z art. 1 tej ustawy wynikało, że pożyczki te podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu na nieruchomości stanowiącej własność pożyczkobiorcy (a nie tylko będących w jego posiadaniu), przy czym chodziło zarówno o nieruchomości mające urządzoną księgę wieczystą, jak i takie, dla których prowadzony był zbiór dokumentów (por. art. 2 tej ustawy).

Choć po wejściu w życie ustawy z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece znaczenie zbiorów dokumentów uległo ograniczeniu (nie przyjmowano już do takich zbiorów nowych dokumentów wskazujących na zmianę stanu prawnego nieruchomości, bo wówczas konieczne było założenie księgi wieczystej zgodnie z art. 124 ust. 2 u.k.w.h. i taka sytuacja jest do chwili obecnej), to co do dokumentów własnościowych złożonych wcześniej zachowano regulacje dotyczące skutków ich ujawnienia w zbiorze. Mianowicie z art. 123 ust. 2 u.k.w.h. wynika, że złożenie dokumentów do zbioru na podstawie postanowienia sądu rejonowego ma wszelkie skutki wpisu w księdze wieczystej, z wyjątkiem przewidzianych w przepisach o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, chyba że przepis szczególny dotyczący rękojmi stanowi inaczej. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że zbiór dokumentów nie jest fizycznym zestawem dokumentów, a urządzeniem prawnym w ograniczonym zakresie będącym surogatem księgi wieczystej, dlatego składane dokumenty muszą mieć takie walory prawne, jak dokumenty będące podstawą wpisów w księdze (por. Edward Warzocha, artykuł Przeszkody do wpisów w księgach wieczystych, Rejent 1996.7-8.51).

Skutki zastosowania do zbioru dokumentów dawniej art. LIX dekretu, a obecnie art. 123 ust. 2 u.k.w.h. są takie, że z faktu przyjęcia do takiego zbioru dokumentu własnościowego w oparciu o postanowienie sądu wynika m.in. domniemanie zgodności stanu prawnego wynikającego z tego dokumentu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 u.k.w.h., a dawniej art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 roku Prawo rzeczowe, Dz.U. z 1946 roku, Nr 57, poz. 319). Jest to konsekwencja tego, że takie złożenie ma wszelkie skutki wpisu do księgi wieczystej, wyłączając rękojmię. Potwierdzeniem tego, że domniemanie to dotyczy także dokumentów własnościowych i generalnie problematyki kto jest właścicielem nieruchomości, jest stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 5 listopada 2003 roku, IV CK 199/02, zgodnie z którym :

1. Przepis § 20 ust. 3 rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122) nie ma charakteru „technicznego”, jest natomiast konsekwencją regulacji zawartej w art. 123 u.k.w.h. Wobec tego, że zamieszczenie w zbiorze dokumentów aktu notarialnego nabycia własności nieruchomości korzysta z domniemania, iż stan ten jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, osoba korzystająca z tego domniemania nie ma obowiązku dołączenia do wniosku o wpis prawa własności (swojego lub nabywcy) w księdze wieczystej, dokumentów stwierdzających „pierwotne” nabycie własności.

2. Sąd rozpoznając wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności nabywcy, który nabył nieruchomość od osoby, ujawnionej w zbiorze dokumentów jako właściciel, musi uwzględnić domniemanie, iż prawo własności ujawnione w zbiorze dokumentów jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym i traktować taką osobę jak właściciela, dopóki nie zostanie obalone, w stosownym trybie, domniemanie z art. 3 u.k.w.h. Zakres kognicji Sądu, określony w art. 626 8 § 2 k.p.c., nie pozwala mu ani na pomijanie ani na obalanie powyższego domniemania i kwestionowanie prawa własności zbywcy, ujawnionego w zbiorze dokumentów.

Stanowisko to zostało wyrażone na kanwie takiego stanu faktycznego, w którym zbywcy nieruchomości powołali się na dokument własnościowy złożony do zbioru dokumentów, jako podstawę prawną przysługiwania im prawa własności, a sądy dwóch instancji odmówiły założenia dla takiej nieruchomości księgi wieczystej i ujawnienia w niej jako właściciela nabywcy (uznając, że sprzedający nie przedstawili tytułu własności zbywanej nieruchomości, bowiem w zbiorze dokumentów nie było dokumentu stanowiącego pierwotny tytuł własności). Odwołały się w swojej argumentacji do obowiązku zbadania, czy załączone do zbioru dokumentów akty potwierdzają pierwotne nabycie własności nieruchomości, od którego zależy skuteczność nabycia własności przez wnioskodawcę ubiegającego się o wpis swojego prawa własności do księgi wieczystej. Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska, właśnie z uwagi na znaczenie złożenia do zbioru dokumentu w oparciu o postanowienie sądu oraz brzmienie art. 123 ust. 3 u.k.w.h. Wyraźnie wskazał, że do praw ujawnionych w zbiorze dokumentów stosuje się domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Domniemanie to dotyczy wszystkich praw ujawnionych w zbiorze, w tym także prawa własności. Dodał, że ta sama zasada obowiązywała w oparciu o przepisy art. LIX w zw. z art. LVII i art. LVIII dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321 ze zm.). Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27 maja 1958 r. 2 Cr.504/57 (OSPiKA 1960/5/115) złożenie dokumentu do zbioru dokumentów korzystało także między innymi z domniemania ustanowionego przez art. 18 § 1 prawa rzeczowego, z którego wynika, że ujawnione w zbiorze prawo odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu. Jeśli więc w zbiorze dokumentów ujawnione zostało nabycie własności nieruchomości przez określone osoby, powinny być one uważane za właścicieli nieruchomości aż do czasu obalenia powyższego domniemania. Odmienne stanowisko prowadziłoby, w ocenie Sądu Najwyższego, do pozbawienia wszelkiego znaczenia instytucji złożenia dokumentu do zbioru, stanowiącej w zakresie wyżej wskazanym, odpowiednik księgi wieczystej (rozważania zaczerpnięte z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 02 października 2019 roku w sprawie sygn. akt II Ca 880/19).

Odnosząc te poglądy, podzielane w pełni przez sąd orzekający w niniejszej sprawie, do stanu faktycznego obecnej sprawy, wskazać należy, że postanowieniem notariusza S. G. z Państwowego Biura Notarialnego w O. z dnia 26 czerwca 1967 roku Nr (...) (k. 125) dla nieruchomości położonej we wsi (...), gmina (...), powiat O., stanowiącej działkę budowlaną obszaru (...) metrów kwadratowych, oznaczoną na załączonym do wniosku planie numerem (...) urządzono zbiór dokumentów, który oznaczono numerem (...) oraz złożono do tego zbioru określone w tym postanowieniu dokumenty, w tym:

- wypis umowy darowizny sporządzonej w Państwowym Biurze Notarialnym w O. dnia 22 czerwca 1967 roku Nr Rep (...), na mocy której M. S. (1) darowała H. S., synowi W. i M. oraz jego żonie C. S., córce P. i M., na współwłasność w równych częściach, należącą do niej i opisaną w tym postanowieniu nieruchomość. Z przywołanego aktu notarialnego z 22 czerwca 1967 roku wynika, że M. S. (1) daruje synowi swemu i synowej H. i C. małż. S. tę nieruchomość, a H. i C. małż. S. darowiznę tę przyjęli (§ 3)

- zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 30 maja 1967 roku, Nr (...). Z zaświadczenia tego wynika, że M. S. (1), zamieszkała w K. P., jest właścicielką placu o powierzchni (...) oznaczonego na planie numerem (...), położnego w K. P. nr (...), bliżej przedstawionego na planie sporządzonym w 1967 roku przez inż. geodetę H. Ł.. Dalej wskazano w zaświadczeniu, że plac ten został nabyty przed wojną z gruntów gromadzkich od gminy w K.

- plan wydany przez Powiatowe Biuro Geodezji w O. z dnia 06 czerwca 1967 roku za numerem (...).

Nie budzi zatem wątpliwości, że z faktu przyjęcia do zbioru dokumentów opisanego aktu notarialnego, jak też z przyjęcia do zbioru dokumentów opisanego zaświadczenia i planu, wynika domniemanie zgodności jego treści z rzeczywistym stanem prawnym, zatem tego, że zbywczyni M. S. (1) przysługiwał tytuł własności przedmiotowej nieruchomości, który został przeniesiony na H. i C. małż. S..

Jeśli chodzi o konsekwencje tego domniemania, to odwołać się należy do regulacji art. 234 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Zgodnie z nią domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd, mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. Przyjmuje się, że domniemania prawne zmieniają rozkład ciężaru dowodu określony w art. 6 k.c. Na stronie, która kwestionuje wniosek domniemania, spoczywa ciężar dowodu (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2017 roku, IV CSK 609/16). Utrwalone jest stanowisko, że z art. 3 ust. 1 u.k.w.h wynika nakaz skierowany do organu stosującego prawo (sądu, organu administracji itd.). Gdy określone prawo podmiotowe jest ujawnione w księdze wieczystej (odpowiednio: gdy wynika z dokumentu przyjętego do zbioru dokumentów), organ ten powinien uznać za udowodnione, że informacje dotyczącego tego prawa, które zamieszczono w księdze wieczystej (także w zbiorze dokumentów), odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu. Powinien zatem uznać treść wpisu tego prawa za wiarygodną. Konsekwencją obowiązywania art. 3 ust. 1 u.k.w.h jest to, że nikt nie może żądać od osoby, której prawo ujawniono w księdze wieczystej (a w zw. z art. 123 ust. 3 u.k.w.h. także w zbiorze dokumentów), aby swoje prawo lub jego treść wykazywała za pomocą dalszych dowodów (por. Tomasz Czech Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz, LexisNexis 2014, komentarz do art. 3). Ciężar obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. spoczywa na tym, kto twierdzi, że stan prawny nieruchomości wynikający ze wpisu (w tym wypadku z faktu złożenia dokumentu do zbioru dokumentów) jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym.

Przyjąć zatem należy, że ten ciężar dowodowy spoczywał na uczestnikach, w tym na uczestniczce A. B., która twierdziła w niniejszym postępowaniu, że stawającej do aktu notarialnego M. S. (1) nie przysługiwał tytuł własności do nieruchomości, którą darowała na rzecz H. i C. małż. S., bowiem jej poprzedniczka prawna – matka M. S. (3) – nie była właścicielką tej nieruchomości, a wyłącznie jej dzierżawcą na podstawie umowy dzierżawy bezterminowej z dnia 13 lutego (...) roku. Do obalenia tego domniemania konieczne było wykazanie, że M. S. (1) takiego tytułu własności nie posiadała. Uczestniczka dołączyła więc do akt sprawy dwa dokumenty wskazujące na taką okoliczność. Pierwszy z nich to umowa zawarta dnia 13 lutego (...) roku pomiędzy pełnomocnikami miasta K. działającymi w imieniu i na jego rzecz, a M. primo voto S. (pisownia oryginalna) secundo voto K., na podstawie której pełnomocnicy miasta wydzierżawili bezterminowo M. primo voto S. secundo voto K. plac pod budowę domu na P. w ilości 30 łokci kwadratowych za sumę 15 000 marek na okres od 13 lutego (...) roku do 13 lutego 1924 roku oraz ustalono, że po tej dacie dzierżawa będzie określana wspólnie między pełnomocnikami miasta K., a dzierżawczynią. Drugi z nich, również w kopii, to decyzja z dnia 23 kwietnia 1992 roku, nr GA (...), na podstawie której w operacie ewidencji gruntów miasta K. zostały wprowadzone zmiany polegające na tym, że do pozycji rej. nr (...) figurującej na rzecz władającego gruntem o powierzchni (...) ha R. S., syna W., została dopisana jego żona J. S., córka S. oraz współwładający H. S., syn W. i jego żona C. S., córka P., przy czym z uzasadnienia tej decyzji wynika, że na podstawie zeznań stron oraz dokumentów załączonych w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że działkę w roku (...) otrzymała pani M. K., tj. babka H. S. i R. S., na mocy umowy dzierżawy bezterminowej od wójta G. K. z dnia 13 lutego (...) roku pod budowę budynku mieszkalnego, a po śmierci dzierżawcy działkę tę objęła we władanie córka – M. S. (1), tj. matka H. S. i R. S.. W ocenie sądu przedłożone przez uczestniczkę dokumenty w żaden sposób nie obalają domniemania prawdziwości informacji zamieszczonych w założonym przez H. i C. małż. S. zbiorze dokumentów. Po pierwsze obydwa złożone przez uczestniczkę dokumenty zostały przez nią złożone w kopiach nie mogących, w sposób oczywisty, stanowić podstawy do ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Po drugie, należy wskazać na znaczną rozbieżność czasową pomiędzy umową bezterminowej dzierżawy z dnia 13 lutego (...) roku, a datą zawartej w dniu 22 czerwca 1967 roku umowy darowizny. Zawarcie w dniu 13 lutego (...) roku przez M. primo voto S. secundo voto K. umowy dzierżawy, nie wyklucza możliwości wystąpienia późniejszych zdarzeń prawnych, na podstawie których ona, lub jej córka M. S. (1) stała się właścicielką opisanej w umowie nieruchomości. Wskazać bowiem należy, że jak wynika z oświadczenia M. S. (1) zawartego w treści aktu notarialnego z dnia 22 czerwca 1967 roku, miała ona stać się właścicielką nieruchomości na podstawie sporządzonego „przed wojną” na mocy aktu notarialnego od G. K.. Datę zawarcia umowy dzierżawy ((...) rok), a rozpoczęcie działań wojennych (1929 rok) dzieli szesnaście lat. Co prawda M. S. (1) w dacie zawierania umowy darowizny nie dysponowała przedmiotowym aktem notarialnym, ale do założonego Zbioru dokumentów zostało już dołączone zaświadczenie wydane przez Biuro Gromadzkiej Rady Narodowej w K., że M. S. (1), zamieszkała w K. P., jest właścicielką placu o powierzchni (...) oznaczonego na planie numerem (...), położnego w K. P. nr (...), bliżej przedstawionego na planie sporządzonym w 1967 roku przez inż. geodetę H. Ł.. Znamienny jest też fakt, że Gmina K. w odpowiedzi na wniosek do wniosku się przyłączyła, nie oponując mu i nawet nie próbując przedstawiać jakichkolwiek dowodów na fakt, że to Gmina jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie sądu ustaleniom tym nie przeczy również treść decyzji z dnia 23 kwietnia 1992 roku, w której uzasadnieniu wskazano, że ustaleń, że działkę otrzymała M. K., tj. babka H. S. i R. S., na mocy umowy dzierżawy bezterminowej od wójta G. K. z dnia 13 lutego (...) roku pod budowę budynku mieszkalnego, dokonano na podstawie zeznań stron oraz dokumentów załączonych w toku postępowania wyjaśniającego, przy czym z treści decyzji nie wynika, jakie to były dokumenty. Z ustaleń dokonanych przez sąd w toku niniejszego postępowania, ani Gmina K., ani Starostwo Powiatowe w O. nie dysponują żadnymi dokumentami, z których wynikałby tytuł własności nieruchomości objętej wnioskiem, czy też nieruchomości składającej się z działki oznaczonej numerem geodezyjnym (...), ani na rzecz G. K., ani na rzecz jakichkolwiek osób prywatnych.

Dlatego w ocenie sądu wpisy w Zbiorze dokumentów nr (...) odpowiadają rzeczywistemu stanowi prawnemu i treść wpisu prawa własności H. i M. małż. S. do nieruchomości opisanej w Zbiorze dokumentów należy uznać za wiarygodną.

Choć w orzecznictwie przyjmuje się, że obalenie domniemania prawnego może nastąpić także na skutek czynności podjętych przez sąd z urzędu, to nie należy tego traktować jako zasady, tylko jako wyjątek od zasady, że to na stronie kwestionującej domniemanie spoczywa ciężar dowodowy. Przykłady z orzecznictwa, gdzie dopuszczono możliwość obalenia domniemania z urzędu wskazują, że chodzi o sytuacje, w których mamy do czynienia czy to z jakąś nieporadnością strony, niereprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, czy też z interesem społecznym, publicznym przemawiającym za tego rodzaju inicjatywą dowodową z urzędu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 10 października 1997 roku, II CKN 378/97). W rozważanej obecnie sprawie takich okoliczności nie sposób się dopatrzyć. Nie sposób wskazywać na nieporadność uczestniczki A. B. uzasadniającej podejmowanie czynności z urzędu przeciwko domniemaniu, a tym bardziej o nieporadności Wójta G. K., w którego wyłącznym interesie byłoby zaprzeczenie domniemaniu prawdziwości wpisów. Nie ma też mowy o jakimś interesie społecznym, publicznym, który przemawiałby za taką inicjatywą dowodową z urzędu. Sprawa dotyczy sporu w wąskim kręgu rodzinnym, obejmuje nieruchomość, która nie spełnia żadnego celu publicznego.

Zgodnie natomiast z opisem mapy do celów zasiedzenia sporządzonej przez geodetę uprawnionego M. S. (2), który dokonał podziału geodezyjnego działki nr (...) o powierzchni (...) ha w ten sposób, że podzielił ją na działki oznaczone numerami (...) o powierzchni (...) ha i (...) o powierzchni (...) ha, tj. o łącznej powierzchni (...) ha – działka nr (...) o powierzchni (...) ha zawierająca się w granicach oznaczanych na mapie punktami granicznymi: (...) odpowiada działce oznaczonej numerem (...) opisanej w umowie darowizny zawartej dnia 22 czerwca 1967 roku w Państwowym Biurze Notarialnym w O. przed notariuszem S. G. za numerem Rep. A (...) oraz pokazanej na planie wydanym przez Powiatowe Biuro Geodezji i (...) w O. z dnia 06 czerwca 1967 roku za numerem (...).

Ustalenie, że H. S. i C. S. nabyli własność przedmiotowej nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr (...) umową darowizny z 22 czerwca 1967 roku oraz ustalenie, że wnioskodawca wnoszący o nabycie jej własności w drodze zasiedzenia na swoją rzecz jest jedynym spadkobiercą właścicieli nieruchomości, oznacza, że jest on już właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, co skutkowało koniecznością oddalenia wniosku, o czym orzeczono w punkcie pierwszym postanowienia.

Niezależnie od tych rozważań wskazać należy, że nie było w sprawie sporu co do tego, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca działkę oznaczoną numerem (...) znajdowała się od daty sporządzenia aktu notarialnego, tj. 22 czerwca 1967 roku w samoistnym posiadaniu H. i C. małż. S., a po ich śmierci ich syna P. S. (1), a obecnie jego córki A. S. (2). Przyznała to również kwestionująca wniosek uczestniczka A. B., która szeroko wyjaśniała na temat prowadzonych prac budowalnych na nieruchomości i sposobu jej użytkowania.

Dodatkowo tylko należy wskazać, że zarządzeniem z dnia 12 października 2023 roku pełnomocnik wnioskodawcy został pouczony, w trybie art. 156 ^{( 1)} k.p.c. o możliwym wyniku sprawy poprzez wskazanie, że na podstawie przedstawionych sądowi dokumentów zasadne jest rozważenie, że H. i C. małżonkowie S. są już właścicielami nieruchomości objętej wnioskiem bez konieczności stwierdzenia zasiedzenia na ich rzecz, bowiem takie korzystne dla nich skutki wynikają z faktu założenia zbioru dokumentów numer (...) oraz zobowiązany do złożenia stosownego wniosku wieczystoksięgowego (k.165). W wyniku złożonego przez pełnomocnika wnioskodawcy wniosku, zarejestrowanego pod numerem (...) wniosek ten został oddalony postanowieniem z dnia 09 grudnia 2024 roku. Jak jednak wynika z uzasadnienia wydanego postanowienia podstawą oddalenia wniosku nie były względy merytoryczne, a niezłożenie prawidłowych dokumentów geodezyjnych dla działki objętej wnioskiem, tj. działki nr (...) o powierzchni (...) ha, bowiem wnioskodawca do wniosku przedłożył wypis z rejestru gruntów dotyczący działki nr (...), tj. działki, która uległa podziałowi i nie istnieje, a przedłożona sądowi wieczystoksięgowemu mapa do celów zasiedzenia nie była zaopatrzona w klauzulę stwierdzającą, że dokument jest przeznaczony do dokonywania wpisów w księdze wieczystej. A zatem wyłącznie względy formalne stanowiły podstawę do oddalenia tego wniosku, nie zaś ocena sądu wieczystoksięgowego, że przedstawione dokumenty nie stanowią tytułu własności, skoro w uzasadnieniu postanowienia, w jego części prawnej, dodatkowo czytamy: „dla działki numer (...) o obszarze (...) ha położonej we wsi (...) w Sądzie Rejonowym w Ostrowcu świętokrzyskim urządzony został zbiór dokumentów numer (...). Do zbioru tego złożono między innymi wypis aktu notarialnego - umowy darowizny z dnia 22 czerwca 1967 roku Repertorium A numer (...), z którego wynika prawo własności na rzecz H. S. i C. S.”.

W punkcie drugim postanowienia, sąd, zgodnie z treścią przepisu art. 520 1 k.p.c. orzekł, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sędzia Elżbieta Niebutkowska